zondag 7 april 2024

Tweede zondag van Pasen (Beloken Pasen)

Handelingen 4, 32-35; Johannes 20, 19-31

Begin jaren '70 – ik zal zo'n jaar of twaalf zijn geweest – gingen we met z'n allen – ons gezin, een aantal ooms en tantes, neven en nichten, naar Valkenburg. Echt op vakantie gingen we eigenlijk nooit – maar ik kan niet zeggen dat we ooit iets tekortgekomen zijn. Het was de tijd van de dagtochtjes. En naar zo'n dagtochtje keek je soms weken uit.

Een van die tochtjes voerde ons dus naar Valkenburg. Daar aangekomen bezochten we natuurlijk – u zult ze kennen – de befaamde Gemeentegrot en de Fluweelengrot. Ongelooflijk spannend vond ik het – dat weet ik nog goed. Een van mijn ooms maakte het nog erger door een akelig verhaal over kinderen die lang geleden in een van de grotten verdwaald waren en... nooit meer waren teruggevonden. Maar gelukkig liep er een gids mee die de onzekere kudde door het donker loodste – en maar goed ook, want op sommige stukken zag je letterlijk geen hand voor ogen. Toen we de grot weer verlieten, werden mijn ogen, die inmiddels een beetje aan de duisternis gewend waren geraakt, plotseling verblind door het felle zonlicht. Het deed, na ons verblijf in die donkere gangen, letterlijk pijn aan mijn ogen. Het was echt weer even wennen, zoveel licht in één keer...

De evangelielezing van vandaag heeft hier wel iets van weg. De leerlingen van Jezus, met de afgronddiepe duisternis van Goede Vrijdag nog vers in het geheugen, worden plots geconfronteerd met het alles doordringende licht van Pasen. Maar hun eerste reactie is niet, zoals je wellicht zou verwachten, vreugdevolle beaming, niet een feestelijk aangeheven 'alleluia' – maar zelfverdediging. Angst. Ze trekken zich terug. Ze kruipen in hun schulp. Als bange konijnen in hun hol. Het is hun simpelweg te veel. Te veel in één keer. En ze blazen de aftocht.

Johannes beschrijft hoe de Verrezene tweemaal aan zijn leerlingen verschijnt. De eerste keer is Thomas afwezig. Thomas die als 'ongelovig' te boek staat. De tweede keer is hij echter wel van de partij. En wat blijkt? Bij beide gelegenheden hebben zijn collega's zichzelf verschanst. Ook hun geloof is blijkbaar niet zo sterk. Ze hebben hun verblijf gebarricadeerd. De deuren en luiken zijn dicht. Potdicht. Een knappe jongen die nu nog binnenkomt. Naar verluidt komt de uitdrukking 'beloken Pasen' – zoals de tweede zondag van Pasen van oudsher genoemd wordt – van de luiken die in het evangelie van vandaag zo angstvallig zijn gesloten. Uit vrees voor de buitenwacht. En juist door die gesloten luiken heen komt Jezus binnen. Om de zijnen opnieuw te ontmoeten. Om hun angst weg te nemen. Om hen te laten delen in het nieuwe leven. Om ook hen te doen opstaan.

Het paasgeloof heeft tijd nodig. Dat is het wel het minste dat kan worden gezegd. Niet voor niets kennen wij in onze liturgie de zogeheten tijd na Pasen. Ook onze ogen moeten immers – na de duisternis van Goede Vrijdag – nog wennen aan het licht van de verrijzenis, alvorens we in staat zijn het nieuwe landschap te aanschouwen dat zich voor onze ogen ontvouwt.

Voor die allereerste gelovigen – en laat dat ons tot troost zijn – is het niet zo veel anders. Er is – dat stellen we vast, als we alle vier de evangelisten de revue laten passeren – niet één verrijzenisverhaal dat gladjes en zonder problemen verloopt. Het is verwarring, onbegrip en angst alom. Het paasgeloof – zoveel is duidelijk – wordt niet zonder slag of stoot veroverd. Het sterkste voorbeeld daarvan is het verhaal rond Thomas. Van alle leerlingen lijkt hij het meest de weg kwijt. Zijn keuze voor Jezus is uitgelopen op het bloedige fiasco van Golgota. Het is voorbij. Over en uit. Thomas heeft de boeken gesloten. En als men niet met onomstotelijke bewijzen voor de dag komt, blijven ze dicht. Samen met de luiken van het verblijf van de leerlingen.

De evolutie die Jezus' leerlingen moeten doormaken, maakt ook Thomas door. Op zijn eigen wijze: 'Als ik niet het teken van de nagels in zijn handen kan zien en mijn hand in zijn zijde kan leggen, zal ik het niet geloven.' Thomas is er niet bij, die eerste keer. Maar niet alleen is hij er niet bij – hij kan er ook niet bij. Mentaal zit hij nog opgesloten in de ellende van die Goede, of beter: 'vervloekte' Vrijdag. Hij kan het allemaal nog niet loslaten. Niet achter zich laten. Als hij aan Jezus denkt, ziet hij alleen maar handen en voeten die wreed doorboord zijn. Alleen maar zijn dode vriend aan het kruis.

Afbeelding:
Michelangelo Caravaggio (1571-1610)
De ongelovige Thomas

Voor Thomas is het avontuur met Jezus één grote mislukking. En dat krijgt hij vooralsnog niet verwerkt. Thomas, de ontgoochelde. Eerder dan de ongelovige wellicht. Thomas staat voor de mens die geen toekomst meer ziet. Die misschien ook niet in een toekomst durft te geloven, uit angst voor een nieuwe desillusie. Zoiets zal me geen tweede keer overkomen. Dat is de fundamentele onmacht van Thomas: hij kan de afstand tussen Goede Vrijdag en Pasen niet overbruggen. In elk geval niet zonder hulp. En daarom komt de verrezen Christus hem zelf tegemoet. 'Leg je vingers maar in mijn zijde. Ik ben diegene die daarstraks nog aan het kruis hing. Maar zie : ik leef. Sluit je niet op in de ontgoocheling van Golgota. Goede Vrijdag is voorbij. Waag de sprong naar Pasen.'

En zo wordt Thomas boven zijn eigen onmacht uitgetild. Hij maakt die sprong met – zo mag je het noemen – een geloofsbelijdenis zonder weerga, een jubelkreet die in de evangelies alleen uit zijn mond komt. Hij is de enige in de vier evangelies die Jezus ooit 'mijn God' heeft genoemd. Hoezo ongelovig? - denk ik dan. Hooguit is zijn tempo anders dan dat van zijn vrienden. En laten we niet vergeten: ook die komen van ver. Van achter gesloten deuren. Zo ontzettend gelovig zijn zij ook niet.

Thomas – laten we mild zijn in ons oordeel – staat heel dicht bij ons. Niet voor niets wordt hij ook Didymus genoemd: 'tweeling'. Als wij hem zien, zien wij onszelf. Als in een spiegel. Zijn verhaal is evengoed het onze. Een verhaal van vallen en opstaan. Van zoeken en tasten. Van wanhoop en hoop. Van twijfel en geloof. In het verhaal van ons aller tweelingbroer lees ik dat het paasgeloof – het geloof in de verrijzenis, in een leven dat elke dood overwint – stap voor stap ontstaan moet zijn in dat moeizame proces dat die eerste leerlingen na Jezus' dood moeten hebben doorgemaakt. Een rouwproces. Zoals we dat ook zelf soms doormaken. Een proces van 'vallen en opstaan' – waarbij ieder, zoals het verhaal laat zien, zijn of haar eigen tempo hanteert. En ook mag hanteren – blijkens het feit dat Thomas door niemand wordt veroordeeld. Niet door Jezus, niet door zijn vrienden. Hij is en blijft lid van de club.

Het verrijzenisgeloof, het geloof in een God die ons draagt en vasthoudt, hier en nu en tot over de dood – het moet op het leven worden veroverd. En her-overd. Elke dag opnieuw. Het is – om Huub Oosterhuis zaliger gedachtenis te citeren – geloven 'tegen de overmacht der feiten in'. Het is – inderdaad – 'zien, soms even...' Het is echter een strijd waarin we niet alleen staan – omdat we aan elkaar gegeven zijn. En het is precies die liefde en vriendschap die het mogelijk maakt dat Jezus Christus in ons midden komt. Hier en nu. Had Thomas toch nog gelijk... Het is inderdaad niet te geloven.

Pastor Ruud Roefs

Eerdere overwegingen/preken

Datum Voorganger Viering
28 maart 2024 Ruud Roefs Witte Donderdagviering Beuningen
3 maart 2024 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
25 februari 2024 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
3 februari 2024 Ruud Roefs Canavalsviering Weurt
28 januari 2024 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
21 januari 2024 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
14 januari 2024 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
7 januari 2024 Ruud Roefs Driekoningen
25 december 2023 Ruud Roefs Kerstmis 2023
17 december 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
3 december 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
12 november 2023 Andreaskoor Communieviering
8 oktober 2023 Ruud Roefs Patroonsfeest H. Johannes XXIII
24 september 2023 Roman Gruijters Terugkomviering Communicanten
24 september 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering
17 september 2023 Ruud Roefs Patroonsfeest H. Johannes
27 augustus 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
6 augustus 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
25 juni 2023 Ruud Roefs Openluchtviering Winssen
11 juni 2023 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen