29e zondag door het jaar (B-jaar)

Marcus 10, 35-45

Hoe kom ik hogerop. Dat is een vraag die velen bezighoudt. Hoe kom ik hogerop. In de wereld van de politiek, van het bedrijfsleven, op mijn werk – en vooruit, want ook daar speelt die vraag, in de wereld van de kerk. Ambitie alleen, hoe belangrijk ook, is niet voldoende – zo zeggen zij die het weten kunnen – en er vaak duurbetaalde cursussen over geven. Je moet ook met beleid te werk gaan, zo wordt mij verteld. Carrièreplanning, daar draait het om. Ik moet netwerken. Ik moet ervoor zorgen dat ik 'vrienden' maak. Dat ik over 'kruiwagens' beschik, mensen op een goede positie die me ooit nog eens van pas kunnen komen. Tevens moet ik de kunst verstaan mezelf bij mijn leidinggevenden 'in de kijker te spelen', in het gevlei te komen. Zij kunnen me helpen mijn ambities te verwezenlijken – niet mijn gelijken, laat staan zij die lager op de ladder staan. Tegelijkertijd echter moet ik binnen de organisatie mijn plaats kennen. Soms is het maar beter het spel mee te spelen. Iemand die coöperatief is, gehoorzaam en volgzaam, brengt het meestal nog het verst.

Wat het spel om de macht betreft, heeft ook onze kerk al zeer oude papieren. Reeds die allereerste volgelingen van Jezus vormen – anders dan wij vaak denken of willen geloven – geen ideale geloofsgemeenschap. Verre van dat zelfs. Het zijn net gewone mensen. In de lezingen van de laatste weken horen we meer dan eens hoe de apostelen, de eerste leiders van onze heilige moederkerk, ruzie maken over de vraag wie van hen de belangrijkste is. De baas. Nummer één op de kerkelijke apenrots. Om vervolgens te zien hoe Jezus de zijnen in niet mis te verstane bewoordingen terechtwijst: 'Wie de belangrijkste wil zijn, moet de minste van allen willen zijn en ieders dienaar.' Maar de leerlingen zijn hardleers. Inderdaad, het zijn net gewone mensen.

Ooit heb ik eens horen zeggen over een jonge priester die even vroom als ambitieus was: 'Hij heeft dan wel geen mijter op z'n kop, maar wel alvast in z'n kop...' Twee van zijn collega's uit een ver verleden, de broers Jakobus en Johannes – door Jezus waarschijnlijk niet zonder reden aangeduid als 'zonen van de donder', zijn mannen van hetzelfde kaliber. Achter de rug van hun vrienden om vragen ze Jezus – als deze eenmaal aan de macht zal zijn gekomen – om de beste plaatsen aan zijn zijde. En bescheiden zijn ze allerminst: 'Meester, we willen dat u voor ons doet wat we u vragen.' (Marcus 10, 35b) De meester-leerling-verhouding wordt volledig omgedraaid. Hier is geen sprake van een beleefd verzoek. Neen, er worden eisen gesteld. Beide heren zoeken het overduidelijk en ongegeneerd hogerop. Ze hebben het met andere woorden – juist als die jonge, ambitieuze priester – 'hoog in de bol'.

Maar ze komen van een koude kermis thuis. De reactie van Jezus is ontnuchterend. 'Je weet niet wat je vraagt...', zegt hij. En hij stelt een wedervraag: Je bent uit op de lusten – maar ben je ook bereid de lasten te dragen?' En: 'Nu gaat het nog goed, maar kan ik ook op je rekenen, als het straks fout gaat?' Of: 'Je zit zo graag aan mijn zijde, op een mooie en veilige plek, hoog en droog – maar ben je ook in staat en bereid de kant te kiezen van mensen aan de onderkant?' 'Kunnen jullie de beker drinken die ik moet drinken..?' (Marcus 10, 38b) Bedoeld is de beker van moeite, pijn en tegenslag.

Jakobus en Johannes staan er – zo stel ik me dat voor – enigszins beteuterd en bedremmeld bij te kijken. De woorden van Jezus voelen als een klap in het gezicht – en zetten hen, zo mag je hopen, met beide benen weer stevig op de grond. Maar daar blijft het niet bij. Ook van een andere kant komt er tegenwind. Als de overige apostelen horen waar hun beide confraters op uit zijn, worden ze witheet. Niet omdat ze zouden menen dat Jakobus en Johannes ten opzichte van Jezus hun boekje te buiten gaan, niet omdat het een ongepast verzoek betreft – maar uitsluitend omdat ze jaloers zijn. En bang voor concurrentie. Wat die twee willen, willen ze eigenlijk allemaal: een ereplaats, zo dicht mogelijk in de buurt van Jezus. Het zijn net gewone mensen.

En daarom roept Jezus hen allen bij elkaar. En legt hen voor de zoveelste keer uit dat ze anders moeten gaan denken. Dat ze – willen ze hem volgen – niet uit moeten zijn op aanzien, macht en succes. Nee, de zaak wordt omgekeerd: 'Jullie weten dat de volken onderdrukt worden door hun eigen heersers en dat hun leiders hun macht misbruiken. Zo mag het bij jullie niet gaan. Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de anderen moeten dienen, en wie van jullie de eerste wil zijn, zal ieders dienaar moeten zijn...' (Marcus 10, 42b-44) Geen eenvoudige opdracht, want hij druist op een radicale en revolutionaire wijze tegen alle gebruikelijke verhoudingen in. Tegen alles wat we kennen. Tegen alles waaraan we gewend zijn. En tegen alles waaraan we ook zelf soms gedachteloos meedoen. Het moet anders. Totaal anders. Het doet me denken aan dat mooie lied van Oosterhuis: 'Deze wereld omgekeerd...' (GvL 428)

En natuurlijk weten die eerste volgelingen diep in hun hart ook wel dat het anders moet. En wij net zo goed als zij. Natuurlijk. Maar het lijkt wel in onze genen te zitten: het streven naar de beste plaats, de jacht op succes – desnoods ten koste van mijn naaste. Het lijkt een bijna niet te bestrijden virus in onze samenleving – en helaas ook in onze eigen, lange tijd (te) machtige kerk, waarin zich achter de schermen – onttrokken aan de blik der 'gewone gelovigen' – vaak een beschamende stoelendans plaatsvindt om de beste zetels en posities. En tot overmaat van ramp wordt de uitkomst daarvan vaak ook nog eens toegeschreven aan de werking van de heilige Geest. De Geest zou eens moeten weten, denk ik dan. Alle reden – en alle recht, om, met een beroep op het evangelie, deze zaken te bekritiseren en te bestrijden. Maar niet zonder mezelf de vraag te stellen wat ik persoonlijk waarmaak van de oproep, van de uitdaging om af te zien van elke vorm van macht. Waaraan – zo vraag ik me af, waaraan besteed ik eigenlijk de meeste tijd en energie: aan de vergroting van eigen aanzien – of aan mensen op wie wordt neergekeken. Wie ben ik. Een mens die zijn naaste dient – of vooral gediend wil worden. En dan blijk ook ikzelf – meer dan eens – net een gewoon mens te zijn.

Over stoelen en de beste plaats gesproken: wij hier in het Westen zitten – alle onvrede en gemopper ten spijt – doorgaans nog in heel comfortabele zetels. We hebben de beste plaatsen aan tafel – dóór onszelf en vóór onszelf gereserveerd, terwijl velen in de Derde Wereld op de schop-stoel zitten en genoegen moeten nemen met de kruimels die hier van onze tafels vallen. Afschaffen, die ontwikkelingshulp! – zo hoor je regelmatig in de kroeg of de Tweede Kamer. Al is het verschil tussen die twee vandaag de dag niet altijd even duidelijk meer. Afschaffen, die handel...! Hoe moet anders ons asfalt worden betaald... Een paar minuten tijdwinst op de snelweg is blijkbaar belangrijker dan de zorg voor die jonge moeder in Afrika of Azië met haar stervende kind op schoot.

Christen-zijn vraagt een radicaal andere wijze van denken en doen. Het evangelie roept ons op tot compassie. Tot aandacht voor en solidariteit met hen die hier en nu, ver weg en dichtbij, van onze rijk gevulde tafel worden geweerd. Mede omdat wij – vaker dan we zelf willen toegeven – de beste plaatsen opeisen voor onszelf. 'Kom', zegt Jezus in het evangelie van vandaag, 'kom van je troon, schuif een beetje op en maak een beetje plaats. Er staat iemand bij je aan de deur. Iemand die jouw hulp nodig heeft. Iemand in wie God zelf een beroep op jou doet. Een vreemdeling. Een vluchteling. En wees niet bang voor hen. Want ook zij – het zijn net gewone mensen...'

Pastor Ruud Roefs

Andere (recente) overwegingen / preken

Datum Voorganger Viering
10 oktober 2021 Ruud Roefs Patroonsfeest H. Cornelius
3 oktober 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
26 september 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
19 september 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
12 september 2021 Ruud Roefs Patroonsfeest van de H. Cornelius
5 september 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
22 augustus 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Weurt
15 augustus 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
8 augustus 2021 Andreaskoor Weurt, SV Woord- en Communieviering Weurt
8 augustus 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
1 augustus 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
25 juli 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Weurt
11 juli 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
27 juni 2021 Ruud Roefs Sluiting Johannes de Doper kerk
20 juni 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
13 juni 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Ewijk
5 juni 2021 Ruud Roefs Sacramentsdag
30 mei 2021 werkgroep WoCo Woord- en communieviering Ewijk
23 mei 2021 Roman Gruijters Pinksteren
16 mei 2021 werkgroep WoCo Woord- en communieviering Ewijk