25e zondag door het jaar

Lukas 16, 10-13

'Er was eens een dorp met duizend inwoners.' Dat klinkt als het begin van een lieflijk sprookje, maar dat is het niet. 'Van die duizend' – zo gaat het verhaal verder – 'waren er driehonderd steenrijk, en zevenhonderd straatarm. De rijke dorpelingen kregen elke dag twee kilo eten, de arme meerderheid moest het zien te stellen met tweehonderd gram. Misschien wil je weten welke de naam van dat merkwaardige dorp was? Die naam luidde: 'Onze wereld'.'

'Onze wereld' zit maar vreemd – maar vooral onrechtvaardig – in elkaar. Vierennegentig procent van alle goederen is in handen van hen die tot het rijke Westen behoren. Wat er overblijft – zes procent, de spreekwoordelijke kruimels die van de tafel vallen – is bestemd voor de andere, arme kant van onze wereld. En het wordt nog pijnlijker als je bedenkt dat er een groep van zestig mensen is – rijker dan rijk – die evenveel bezit als de helft van alle aardbewoners tezamen. Zolang dit onrecht blijft bestaan, zolang er niets verandert aan deze ten hemel schreiende wanverdeling van geld, goederen en voedingsmiddelen, komt die wereldvrede waarnaar de mensheid snakt geen meter dichterbij. En zullen de vluchtelingen blijven komen. Onvermijdelijk en onophoudelijk. Eigen schuld, dikke bult.

Welvaart – het zit blijkbaar in ons menselijk DNA – gaat niet zelden gepaard met hebzucht en corruptie. Ook het oude Israël vormt hierop geen uitzondering. Namens God fulmineert menig profeet – het woord 'profeet' betekent 'woordvoerder (van God)' – tegen de rijken van zijn tijd. Dezen – zo luidt de kritiek – laten zich uitsluitend leiden door winstbejag. Zo knoeien ze, om maar eens een voorbeeld te geven (wat dat betreft is er weinig nieuws onder de zon), met maten en gewichten om de graanprijs kunstmatig hoog te houden. Dat dit ten koste gaat van de armen doet hen niets. Die houden ze aan het lijntje met wat geld en een paar sandalen op zijn tijd – voldoende om in leven te blijven, of liever: net niet dood te gaan. Wij zouden zeggen: het bestaansminimum. Dat klinkt iets beschaafder, maar dat is het niet.

Jezus van Nazareth staat in diezelfde profetische traditie als hij, in het evangelie van vandaag, zijn leerlingen op het hart drukt: 'Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.' (Lukas 16, 10) De mammon is een afgod, bekend uit de bijbel. Het woord stamt uit de Syrische taal en staat voor geld of rijkdom, waarbij vaak gold dat die rijkdom als een god vereerd werd. Zo ging dat toen. Toch is er sinds die tijd feitelijk maar weinig veranderd: Wallstreet, de AEX-index, winstmaximalisatie, financiële 'producten' die op 'de markt' worden gebracht, bonussen die nog steeds de spuigaten uitlopen, het zijn de afgoden die worden vereerd in onze eigen neo-liberale tempels – en, zoals altijd, over de ruggen van de allerzwaksten heen. Onder het mom van maatschappelijke betrokkenheid worden door een aantal keurig geklede yuppen mondkapjes ingekocht en met woekerwinsten doorverkocht. 'Gillend rijk' worden. Daarvoor willen leven. Wat een prachtig ideaal...

'Jullie kunnen niet God dienen én de mammon', aldus Jezus. Je kiest voor God – of voor een af-god. Een tussenweg is er niet. En de keuze voor God – de God van Jezus – impliceert tegelijkertijd de keuze, de onvoorwaardelijke keuze voor je naaste, voor de medemens in nood. Geen gods-dienst zonder mensen-dienst.

Een flagrant voorbeeld van iemand die zonder blikken of blozen voor de mammon, de af-god van geld- en hebzucht, door de knieën gaat, is de Amerikaan Martin Shkreli, een negenendertig-jarige multimiljonair, geboren in New York, als zoon van Albanees-Kroatische migranten.

In 2011 begon Shkreli een eigen biotechnologisch bedrijf, maar vertrok daar in 2014 na een conflict met de Raad van Bestuur. In februari 2015 zette hij een nieuw bedrijf op onder de naam Turing Pharmaceuticals. Met dit bedrijf werd hij in augustus 2015 wereldberoemd – maar vooral berucht – omdat hij de rechten kocht op een medicijn dat al geruime tijd in omloop was: Daraprim. Daraprim is een medicijn tegen een zeldzame infectieziekte, die fataal kan zijn voor ongeboren kinderen en aidspatiënten. Enkele weken na de aankoop maakte Shkreli bekend dat de verkoopprijs zou worden verhoogd van 13,50 dollar naar 750 dollar per pil. Een storm van protest brak los, maar Shkreli trok er zich niets van aan. 'Zo werkt de markt nu eenmaal...', luidde diens tegenargument. Cynisch en kil. Zaken zijn zaken. Toch? Zo dient men de mammon. En zo gaan mensen over lijken. En niet eens in figuurlijke zin.

'Je kunt niet God dienen én de mammon.' Waar geld, de mammon, uitsluitend in dienst staat van eigenbelang, is het een af-god, leidt het ons af van (de ene) God en vervreemdt het daarmee tevens mensen van elkaar. Geld en rijkdom op zich – die overtuiging vind je óók in de bijbel terug – zijn niet verkeerd. De vraag is alleen hoe wij ermee omgaan. Of wij bereid zijn onze financiële en materiële middelen (mede) in te zetten voor het welzijn van onze naasten, dichtbij en ver weg. De God van de profeten, de God van Jezus van Nazareth is een fundamenteel andere God dan de god van Wall Street. De God van Jezus ontmoet ik in het gelaat van mijn naaste. In het gelaat van armen en machtelozen. In het gelaat van hen die – op de vlucht voor een even gruwelijke als zinloze oorlog – in onze gemeente zijn neergestreken. Hopend op een betere toekomst. Voor henzelf en hun kinderen. Mensen zonder verweer.

'Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.' De mammon – ten diepste gaat het niet alleen om geld, hebzucht en materialisme, maar om alles wat ons zó bezit dat we ervan bezeten zijn. Dat het ons alleen nog maar doet kijken in de spiegel van het eigen ik. Bezeten van eigen taal, land, volk en cultuur – 'eigen volk eerst!' – worden we blind en doof voor de noden, behoeften en rechten van mensen die anders zijn dan wij. Wenden we ons van hen af en sluiten we hen buiten. Waarmee een samenleving niet langer een samen-leving is in de eigenlijke betekenis van het woord – en de droom van het Rijk van God een droom blijft. Of liever nog: uiteenspat.

'Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.' Dat het ons gegeven moge zijn, juist ook in onze dagen, de juiste keuzes te maken – en zo, ook al is het in alle bescheidenheid, bij te dragen tot de komst van Gods Rijk in ons midden. Het Rijk van vrede en gerechtigheid. Voor allen.

Dat het zo zijn moge.

Pastor Ruud Roefs

Andere (recente) overwegingen / preken

Datum Voorganger Viering
21 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
15 augustus 2022 Ruud Roefs Maria ten Hemelopneming
7 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
17 juli 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
26 juni 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
19 juni 2022 Ruud Roefs Sacramentszondag
5 juni 2022 Ruud Roefs Pinksteren
26 mei 2022 Ruud Roefs Hemelvaart
22 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
15 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
8 mei 2022 Ruud Roefs Roepingenzondag
1 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
24 april 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
16 april 2022 Ruud Roefs Paaswake
14 april 2022 Ruud Roefs Witte Donderdag
3 april 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
20 maart 2022 Nicky Voet Woord- en Communieviering Beuningen
13 maart 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Weurt
13 maart 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
6 maart 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen