3e zondag door het jaar

Matteüs 4, 12-23

Landen, streken en de mensen die er wonen hebben van oudsher vaak een bepaalde reputatie. Soms terecht, meestal ten onrechte. Amerikanen – zo wordt beweerd – zijn oppervlakkig en zelfgenoegzaam. Onze oosterburen – zo menen sommigen – zijn arrogant en hebben een grote mond. Ze zullen er best zijn, Duitsers met een grote mond – maar als ik eerlijk ben, moet ik toegeven dat ik in het buitenland niet zelden met plaatsvervangende schaamte in een boogje om mijn eigen luidruchtige stamgenoten heen loop.

Iets dichter bij huis. Friezen heten een stug en koppig ras te zijn. Limburgers klitten aan elkaar. Je komt er niet tussen. Brabanders hebben de naam gemoedelijk te zijn, en Zeeuwen – u kent het: 'Ons ben zunig...' – houden de hand stevig op de knip. Wat er allemaal van waar is, weet ik niet. Het zijn in elk geval stereotiepen. Algemeen veronderstelde karaktertrekken waaraan, dat staat vast, de individuele mens zelden of nooit beantwoordt. En toch blijven we ze hanteren. Ik vermoed vanuit een diep gewortelde behoefte ons op een of andere manier van 'de anderen' te onderscheiden – waarbij 'wij' er natuurlijk altijd beter vanaf komen dan de 'tegenpartij'. En soms is het arrogantie ten top: 'Nederland gidsland...' Je moet het toch wel héél hoog in de bol hebben om jezelf als zodanig neer te zetten.

Dit mechanisme is, zo lijkt het, iets van alle tijden. Ook in de bijbel kom je het tegen. Zo horen we vandaag hoe Jezus een begin maakt met zijn verkondiging. Hij doet dat in Galilea, zijn geboortestreek. En ook Galilea heeft een reputatie. En niet zo'n beste ook. Vanuit Jeruzalem – het politieke, economische en godsdienstige hart van het land – kijkt de elite met bijna onverholen minachting op Galilea neer. Galilea: de provincie, het achterland. Boeren zijn het. Mensen voor wie je de neus ophaalt. En ook in godsdienstig opzicht stelt het niet veel voor. Er wonen maar weinig 'echte' joden. 'Echt', dat wil zeggen: trouw aan het gezag en van degelijke orthodoxe snit.

En juist daar begint Jezus zijn prediking, om precies te zijn op de grens tussen Zebulon en Naftali. De – overigens weinig bekende – namen van twee van de twaalf stammen die samen het joodse volk vormen. In oude joodse verhalen wordt beweerd dat Zebulon en Naftali – twee zonen van Jakob, de stamvader van het joodse volk – sterk van elkaar verschillen. Zebulon is de 'doener', hij wordt neergezet als een handelsman, een ondernemer, de man van de actie – geen gedoe, aanpakken, handen uit de mouwen. Zo'n type. Naftali is eerder een dromer, een ziener, een man van de grote ideeën, een man van af en toe pas op de plaats, een man van bezinning, inkeer en gebed.

Als Matteüs het begin van Jezus' openbare optreden in die context plaatst, in het woongebied van deze beide stammen, lijkt hij daarmee te zeggen: Jezus is een man die – in de goede zin van het woord – twee verschillende gezichten heeft. Hij is als het ware Zebulon en Naftali tegelijk. Een doener én een bidder. Een man van de wereld en een man van God. De kop in de wolken en de poten stevig in de klei.

Het is deze Jezus die in de evangelielezing van vandaag vissers oproept om met hem in zee te gaan: 'Kom, volg mij, ik zal jullie vissers van mensen maken.' (Matteüs 4, 19) Vissers van mensen. Een prachtig beeld waarin tot uitdrukking komt wat kerk-zijn is. Of minstens zou moeten of kunnen zijn. Een geloofsgemeenschap – zo lees ik tenminste dat beeld – is als een net waarin tal van vissen, van de meest uiteenlopende soort, worden samengebracht. Samen. Verschillend als zij zijn. Beide tegelijk. Het is eenheid in verscheidenheid.
Dat is tenminste het ideaal. De werkelijkheid is echter een stuk weerbarstiger. Al gauw – kort na Jezus' dood – ontstaan de eerste scheuren in het net. De een voelt zich thuis bij die geloofsverkondiger – en de ander heeft weer zijn of haar favoriet. De een is van bisschop a, de ander ziet meer in b. Christen-zijn, zegt de een, is vooral een kwestie van geloof, van aanbidding, van gebed, van contact met God – de ander daarentegen zegt: nee, het is een kwestie van doen, geen woorden, maar daden.

Eenheid in en tussen onze kerken werd en wordt dikwijls bedreigd als eenzijdigheid troef is. Als doeners en bidders tegenover elkaar komen te staan. Als er een loopgravenoorlog uitbreekt tussen hen die zichzelf als 'orthodox' beschouwen en hen die 'niet-orthodox' heten te zijn. Als protestanten en rooms-katholieken elkaar verketteren. Vult u het verder zelf maar aan. Wie zich opsluit in zijn eigen gelijk, creëert een net waarin nog slechts plaats is voor één enkel soort vis. Een net dat verstikt. En daar kan het toch niet om begonnen zijn.

Terug naar Zebulon en Naftali, naar de doener en de denker. Welbeschouwd kunnen ze niet zonder elkaar. De doener die niet af en toe pas op de plaats maakt, put zich uit in activisme en holt zichzelf en zijn naaste voorbij. Een burn-out tegemoet. De denker, de bidder die niet doet is als een leeg vat. Het klinkt allemaal mooi, maar welbeschouwd is het leeg en inhoudsloos.

De actieveling die zegt: 'Mijn geloof vraagt, nee dwingt me actief te blijven, maar er is meer dan dat...' – en de vrome die zegt: 'Ik leef allereerst vanuit mijn gebed, maar er is meer dan dat...', zulke mensen, mensen dus die bereid en in staat zijn de eenzijdigheid los te laten, het anders-zijn van de ander te waarderen – zonder daarbij het eigene op te geven, zulke mensen creëren en vinden eenheid – eenheid in verscheidenheid, en worden op deze wijze vruchtbaar.

Jezelf – en eenvoudig is dat niet – eerlijk onder ogen zien en zeggen: 'Er is meer dan ik alleen. Meer dan mijn eigen gelijk en meer dan mijn eigen geloof.' Zoiets kan een begin van evenwicht zijn, het begin van eenheid in jezelf. En van daaruit kan er eenheid ontstaan met anders-denkende, anders-voelende en anders-gelovige mensen om je heen.

Als de activist stil wordt en de stille mens actief, als de Zebulon een Naftali wordt en omgekeerd, als de bidziel een doener wordt en de bezige bij zijn handen vouwt, als de sterke mens zijn zwakte durft te tonen en de zwakke mens durft te geloven dat ook hij zijn sterke kanten heeft, dan zal Jezus in ons midden komen en zeggen: 'Het rijk der hemelen is nabij. Dichterbij dan je denkt. Het is in jullie. En of je nu sterk bent of zwak, ik heb je nodig. Want op de lijnen van jullie leven, krom als ze soms zijn kunnen, schrijft God zijn verhaal. Volg mij – en ik zal je vissers van mensen maken.'

Vissers van mensen. Wie oog heeft voor de veelkleurigheid van het geloof, wie beseft dat het Mysterie te groot is om door één enkel mens, één enkele kerk of één enkele godsdienst te worden gevat, die is in staat mensen van allerlei kanten bijeen te brengen. Bijeen te brengen en bijeen te houden. Als in een net dat is als een huis waarin plaats is voor velen. Een net dat niet verstikt, maar juist bescherming biedt. Maar wie vist naar eigen gelijk, vist achter het net en zaait verdeeldheid. En daar kan het toch niet om begonnen zijn.

De inhoud van deze overweging is ontleend aan een preek van Cees Remmers, collega-priester

Andere (recente) overwegingen / preken

Datum Voorganger Viering
24 december 2022 Ruud Roefs Kerstviering Beuningen
11 december 2022 Tekstgroep Our Choice Woord- en Communieviering Weurt
11 december 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
4 december 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
27 november 2022 Roman Gruijters Eucharistieviering Vught
27 november 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
20 november 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
13 november 2022 Andreaskoor Eucharistieviering Weurt
9 oktober 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
2 oktober 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
18 september 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
21 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
15 augustus 2022 Ruud Roefs Maria ten Hemelopneming
7 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
17 juli 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
26 juni 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
19 juni 2022 Ruud Roefs Sacramentszondag
5 juni 2022 Ruud Roefs Pinksteren
26 mei 2022 Ruud Roefs Hemelvaart
22 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen